रानीबास देखि ढोलीमारा । ढोलीमारा देखि रानीबास । एकोहोरो झण्डै २७ किलोमिटर । जाउ आउ गर्दा ५५ किलोमिटर । यता रम्भा गाउँपालिका २ फोक्सिङ्गकोट उता पूर्वखोला २ जल्पा । धेरै समानता अनेकौं असमानता पनि ।
एकसाता अघि जल्पाको ढोलीमारा जाने सोच पलायो । माया रानालाई भेट्न । बहाना थियो माया रानाद्धारा लिखित चिनारी ढोलीमाराको लिन र बुझ्न । नजिकै भए पनि कहिल्यै नगएकोले ढोलीमारा पुग्न रहर पनि भाको । स्कुलको बेसमारी काम ! जीवन संगीनी हेमा ज्यूसंगै ताहूँको ग्लोबल बैंक पुगेम । काम सकीवरी सुजन गौतमजीको रम्भा एग्रोमा गफियौं । पानी पर्ने छाँट देखिएकोले अनि हिलाम्मे बाटो भएकोले रेनकोटको पाइन्ट लगाइयो । ताहुँ देखि हुमीन हुदैं दाब्रे उकालो चापियो । हिलो बाटो सकियो ।
हुमीन देवीनगर हुँदै काफलडाँडा अनि जल्पाको ढोलीमारा पुग्ने लक्ष्य थियो । ग्रीष्म ऋतुको पुछार र वर्षा ऋतुको संघार भएकोले आँखाले भेट्ने जति हरियाली र सुन्दर दृश्य देखिने । मनै फुरुङ्ग हुने । माया ज्यूको फोन आयो । ढोलीमारा होमस्टेलाई खबर दिनुपर्छ । कति बेला र कति जना आउनु हुन्छ भनेर सोध्नु भयो । घुम्दै आउने हो । २ जना छम । सके सम्म अलग्गै बस्ने अनि खाने तर त्यहाँको कला, संस्कार, संस्कृति सामुहिक हेर्ने हो जवाफ दिएँ ।
देवदह खैरेनी जादाँआउदा यो बाटो निकै हिन्ने गर्छु । यो बाटो हुँदै जाँदा यता घरबाट खैरेनी घर पुग्दा बुटवलतिरबाट भन्दा ४८ किलीमिटर नजिक पर्छ । देवीनगर आई पुग्दा मेहरमान सरलाई सम्झे । गएको चुनावमा मातृभूमि मावि देवीनगरमा खटनपटन भएको थियो । पछाडि बस्ने हेमा ज्यूलाई हरि सारुको दाई हेडसर भएको स्कुल भन्दै चर्चा चलाए ।
विकास र परिवर्तन त सबैतिर भएकै हो । पूर्वखोलाले अलि छिटो विकास गरेको लाग्यो । लेमधेम जानेबाटोमा काइदाको स्वागत द्वार देखें । राम्रो लाग्यो । दुवैजनाले पालैपालो फोटो खिचेम । काफलडाँडा पुगेर सोधेको ५ किलोमिटर पछि ढोलीमारा आउछ भने एकजना बटुवाले ।
तेर्सै तेर्सो । जुँघा फाल्न थालेका मकैका ताँती हेर्दै अघि बढियो । कतै कतै नाम थाहा नभएका गाउँ । सत्यवती थान पुगियो । काइदाले थान बनाइएको, स्टिल रेलिङ्गले झन राम्रो देखिएको । साइडमा कसरत गर्ने व्यायामशाला । आउनेजानेहरुको लागि बिसाउने ठाउँमा निकै भिजनरी मानिसको सोचले बनाएको लाग्यो । तल निकै ठुलो खेल मैदान बनाएको रहेछ । फिनिशीङ्ग गर्दा यो गज्जबकै हुनेछ । २ नम्बर वडाका वडा अध्यक्ष निरबहादुर सारु र गाउँपालिका अध्यक्ष नूनबहादुर थापासरलाई सम्झें । लुम्बिनी प्रदेशका माननीय स्वास्थ्य मन्त्री खेमबहादुर सारुको गाउँ हो, विकासले छलाङ्ग लगाएको देखें । पछि ढोलिमारा पुगरे गफिंदा पूर्वखोला गाउँपालिकाको राष्ट्रपति खेलकूद प्रतियोगिता यहीं हुने शम्भु माविका हेडसर चित्रबहादुर कुँवर सरले बताउनु भयो । हामी त वहाँके घरमा बसेको ।
सोध्दै खोज्दै धैर्य सङ्ग जल्पा बजार पुगियो । बिसाएका बस, जीप र राम्राराम्रा घर भेटियो । मगर भाषामै माया रानाको घर सोधियो । अगाडि जानुस भने । गईयो । अहा ! ढोलिमारा त हाम्रो बोलोङझे जस्तै जस्तै लाग्यो । पोस तिर फर्केको । हल्का भिरालोमा लहरै मिलेका घरहरु । माथि तिर झाडी बुट्यान नभएको खरबारी अनि टुप्पो निर जंगल । एकैनजरमा देखिने । माया ज्यूकोमा पुगियो । एकैछिनको भलाकुसारी पछि चिया, बारा, सेल सङ्गै मासु खाइयो । ढोलीमारा फेरी सकेको होइछ । बाटा नजिक पक्की घरले भरि सकेछन । चुलीडाँडा, ढोलीमारा कुबुलियती बन, किवी फाराम, आकाशे पुल अनि अम्रिसो वनको कुरा गर्दै हामी चुली डाडाँतिर हिंडेम । माया रानाज्यूका श्रीमान ज्ञानबहादुर रानासरले बाइकमा जान सकिन्छ, नजिकै हो भन्दै बाटो देखाउनु भयो ।
जति माथि उति रमाईलो बाई । बाटोमा किवी खेती गरेको बारीमा पुगियो । जानकारी भएको बोर्डमा फोटो खिचियो । अलि माथि पुगेपछि अम्रिसो वन शुरु भयो । बाटो उकालो र साँगुरो । आकाशे पुल पुगियो । फोटो खिचियो । हल्लिदा डर पनि लाग्यो । धेरै जना एकैपटक जादाँ खतरा हुने मलाई लाग्यो । यो क्षेत्र २०६७।६८ मा वेदडाँडा कबुलियत वन र ढोलीमारा कबुलियत वन नामाकरण गरी डिभिजन वन कार्यालय पाल्पामा दर्ता गरिएको रहेछ । झण्डै ३२ हेक्टर क्षेत्रफल रहेछ । वनभरी अम्रिसो ।
मौसम अचानक खराब भयो । पानी पर्न थाल्यो । जे पर्ला पर्ला भन्दै ३ दशक संगै विताएका हाम्रो जोडी चुलीडाडा तिर लागियो । चुलीडाँडाबाट तराईका फाँट मज्जाले देख्न सकिने होईछ । मुन्टो फर्काएर उत्तर फर्के हिमालका लहर देखिने । मुन्तिर हेरें गहिरा गहिरा गल्छी देखिने । जिल्ला वन कार्यालयले पुर्वाधार विकासमा सघाएको होईछ । स्थानीय सरकार र स्थानीयको निकै लगानी रहेछ । भ्यू टावर, बाल उद्यान, पिङ्ग, छाताको छहारी, शेडोहरु निकै राम्रो लाग्यो । हामी बाहेक भुत्लो नभएको त्यो डाडोमा पानी पर्न थाल्यो । अँधेरा्े महसुस भयो । अलि पर बडेमानको बाघको मुर्ति देखियो ।
साँच्चैको बाघ पो हो कि झैं पनि लाग्ने । पानी बाक्लीन थालेकोले फर्कन थालियो । चुलीडाडामा चानचुन ५ मिनेट जति मात्र घुमियो । धित मरेन । हिरो बनी कालो चश्मा र चकलेटी टि सर्ट लाएको म ओरालो झर्दा चिसो र जाडोले लुगलुग कामे । मेम साहेबले पछ्यौरीले गला र छातीमा पानी छेकीदिनु भो ओरालोमा । आकाशे पुल आईपुग्दा ज्ञानु सरले हातमा छाता लिएर पर्खेर बस्नु भाथ्यो । किन आउनु भाको नि, दुख पाउनु भो भने । इभनिङ्ग वाक गर्दै आएको भन्नु भो । हामी तल झरेम । सामुदायिक भवनमा पाहुनाको लागि टेबुल, कुर्ची, माइक, बत्तीको बन्दोबस्त हुँदै थियो । पाल्पाकै रैनादेवी छहराको स्वास्थ्य शाखाको डफ्फा र तानसेन नगरपालिका १० को वडा अध्यक्ष सरहरुको भिजिट होईछ । वर्षायाममा पनि पाहुनाहरु ढोलीमारा आएकै आए गर्ने होइछ ।
हामीलाई स्वागत गर्न तलै जाम भन्नु भो नचिनेका साथीहरुले । बाटोमा बाईक, जीपहरुको लस्कर थियो । पन्चेबाजाको तालमा पाहुनाहरुलाई स्वागत भयो । झण्डै सवा मिटर चौडा ढलानबाटोमा दायाँबायाँ महिला समूहका महिला दिदीबहिनीहरु फुल माला सहित उभिएका थिए । अघि अघि भर्खरका राम्रा राम्रा नानीहरु । साइडमा पन्चेबाजा समूहका कलाकारले बाजा मच्चाउदै थिए । तानसेन नगरपालिकाका सूचना अधिकारी एवम वरिष्ठ अधिकृत मेरा आत्मीय साथी भरत आचार्य सरसंग जम्का भेट भयो । वहाँहरुको राम्रो टिम थियो । लस्करै सामुदायिक भवनमा पुगीयो । शम्भु माविका शिक्षक एवम ढोलीमारा सामुदायिक होमस्टेका सचिव श्रीधन कुवर सरले वायरलेस माइक्रोफोनबाट स्वागत गर्दै स्वागत गीत र नृत्यको लागि बोलावट गर्नु भयो ।
सौसाझं गरिएको यो कार्यक्रम बडा रमाईलो थियो । थरीथरीका नाच र गीत प्रस्तुत भए । महिला दिदीबहिनीहरुले ठाउँको ठाउँ हात धुन बाटा र पानी ल्याउनु भयो । मकै र आलुको अचार खाइयो । लगत्तै मासु रोटी खाइयो । हेमा जीले मटन नखाने भएकोले भुटुवा जति सबै आफैं सकाए, तातो पानीसंग । खाँदैतस पन्चेबाजा र अन्य नृत्यबाट रमाईलो गराईने होइछ । पाहुनाहरुलाई यु आकारमा बसालेकोेले सर्भिस दिर्न सजिलो थियो । मेडमजीलाई एकजना बहिनीले चिकेन ल्याई दिनु भो ।
त्यही बसाईमा निकै जनाको फोटो खिंचियो । छहराको स्वास्थ्य टिम रमाईलो थियो । भर्खरका राम्री राम्री नानी देखि पाका मान्छेले निकै नाचे । तानसेन १० को वडा अध्यक्ष हिमलाल पंगेनी सरहरुको टोली पनि नाचमा निकै रमाउनु भयो ।
चित्रबहादुर कुँवर, ज्ञानबहादुर राना, वेदप्रसाद बस्याल, श्रीधन कुँवर शम्भु माविका शिक्षकहरु होइछन । मनै देखि खटिने । संगै ५९ वर्षीय पहलसिं घर्तीज्यू संग चिनाजानी गरियो । जस्तो नाम उस्तै काम भने र्झै स्थापना काल देखि नै ढोलीमारा सामुदायिक होमस्टेको अध्यक्ष पहलसिं घर्ती अत्यन्तै भद्र हुनुहुन्छ । विकासका लागि पहल गरिरहने ।
पन्चेबाजा त धेरैतिर छन तर रनबिर बराल भाईको सहनाई सिप गज्ज्बको रहेछ । सहनाई बजाउन अघि मज्जाले भाखा हालेर गाउने अनि ताल मिलाएर सहना बजाउने । २०७९ मंसिर २४ गते लुम्बिनी प्रदेश वन तथा वातावरण मन्त्रालायका सचिव उद्वव बहादुर घिमिरेज्यूबाट उद्घाटन गरिएको होमस्टे करिब करिब १८ महिनामा राम्रोसंग फस्टाइसकेको रहेछ ।
ढोलीमाराको समग्रता पोका पारी चित्र सरको घरतिर सुत्न लागियो । पाहुनाहरु रमाईलो गर्दै हुनुहुन्थ्यो । घर पुग्दा काखमा बच्चा लिएकी माया रानाले हाँस्दै हास्दै के कस्तो भयो भन्दै सोधनी गर्नु भयो । माया राना चित्र सरको बहिनी हुनुहुन्छ । आँखै हास्ने, मुखै हाँस्ने, नाकै हास्ने मुहारै हास्ने माया ज्यूसंग केही बेर भला कुसारी गरियो । चित्र सरको मेम र नानी संगै केही बेर बोलियो ।
भोलिपल्ट बिहानै पहलसिं घर्तीज्यूले ब्रोसर र ढोलीमाराको चिनारी दिनु भयो । ओके बाजेको घर पुग्ने रहर अर्को फेरालाई राख्दै ढोलीमाराबाट टाप कसियो । मान्छे डेढ घण्टामा रानीबास । मन मनै भने गइयो । बसियो । आइयो ।